مهدی رفعتی در وبلاگش نوشته است:

مقاله ای كه در زیر می‌خوانید در دی ماه سال 1380 در ماهنامه وزین گزارش منتشر گردید. در آن زمان نشریه گزارش هنوز به ورطه سیاست زدگی نیافتاده بود و یك كادر حرفه ای آن را اداره می كرد.این مقاله پژوهشی كه  از انتشار آن نزدیك به 9 سال می گذرد پاسخی است به كسانی كه بنزین مورد نیاز مصرف كنندگان ایرانی را استاندارد می دانند. در هفته های اخیر آلودگی دهشتناك پایتخت ایران، پایتخت نشینان را دچار مشكلات جدی نمود و از طرفی  این آلودگی باعث گردید برخی رازها در مورد بنزین فاش گردد، ولیكن نوشتاری كه 9 سال پیش با تلاش یك روزنامه نگار حرفه ای  نوشته شده بود همچنان مورد بی توجهی متولیان است...این مقاله پر ارزش را پس از گذشت 9 سال دوباره بازتاب می دهم ( به گمانم برای اولین بار در اینترنت) تا شاید  مشخص گردد چه كسانی می خواهند صورت مساله ، آن هم پس از این همه سال پاك گردد...

بنزین و گازوئیل بخار می‌شود،ما مریض می‌شویم،محیط زیست صدمه می‌بیند،اما ...!

از عجایب روزگار این كه نفت  گاز هم در ایران شروع به تبخیر كرده است. در مقابل این پدیده باید بخندیم یا بگرییم؟!
«در خیر نیامده بود» یك به یك مقاله تبدیل شد.
صحبت یكی ازمدیران شعب بانك های كشاورزی مبنی بر اینكه ظرفیت ثابت باك خودروی وی اخیراً با حجم‌های مختلف در جایگاه‌های بنزین پر و در یك مسافت ثابت (تهران تا شهرری) به صورت غیر متعارف خالی می‌گردد، بهانه‌ای بود تا یك جمله كوتاه در خبرها نیامده بود كه ... در شماره 127 ماهنامه نگاشته شود. در پی آن، اطلاعات مختلفی از سراسر كشور برای مجله ارسال شد و پی‌گیری‌های نشریه نشان داد: چند سال است كه بنزین و گازوییل بخار می‌شود، به مردم كم‌فروشی می‌شود، ما مریض می‌شویم، محیط زیست صدمه می‌بیند و ...
پیش از آغاز موضوع‌های اصلی این گزارش، باید به اطلاعات زیر توجه كرد:
بنزین به عنوان یك ماده شیمیایی تركیبی، خاصیت فرار بودن دارد. در مجاورت هوا و بویژه هوای گرم، میل بنزین به تجزیه (فرار شدن) بیشتر است، به همین دلیل، میزان تبخیر آن در فصول سرد نسبت به فصول گرم و در مناطق سردسیر نسبت به مناطق گرمسیر، كمتر است.
سازندگان بنزین (پالایشگاهها) دقت ویژه‌ای مبذول می‌كنند تا خاصیت فرار شدن مولكول‌های بنزین را به حداقل برسانند. از لحاظ استانداردهای بین‌المللی و زیست محیطی، تبخیر بنزین قابل عرضه نباید به طور متوسط بیش از 4 در هزار و در كشورهای گرمسیر، حداكثر 5/4 در هزار باشد، اگر میزان متوسط تبخیر در فصول سرد و گرم و مناطق سردسیر و گرمسیر كشوری مثل ایران از 4 یا حداكثر 5/4 در هزار بیشتر باشد، آن بنزین هم سلامت انسانها را به خطر می‌اندازد و هم ایمنی و بقای محیط زیست را.
بنزین پس از تبخیر به حدود صد عنصر شیمیایی تجزیه می‌شود. مهم‌ترین و خطرناك‌ترین عناصر مزبور به CFC و هیدروكربن‌های با فشار كم (نظیر بنزین- تری متیل پنتان-اتیلن-اولفین‌ها-گزیلن-تولین و ...) موسومند.
اثر بنزین بر روی انسان در كوتاه مدت سر درد و در بلند مدت، اختلال در خون‌سازی و سلول‌سازی در بدن انسان است.
سرطان‌زا بودن بنزین و تری متیل پنتان به اثبات رسیده است. «اصولاً بسیاری از عناصری كه از تجزیه بنزین حاصل می‌شود، خاصیت سرطان‌زایی دارند.»
اتیلن مانع رشد گیاهان می‌شود و یك سری از هیدروكربن‌ها در برخورد با نور خورشید تبدیل به گاز "ازن" می¬شوند كه برای انسان و محیط زیست هزار و یك نوع زیان دارد.
اكنون كه با بخشی از عوارض و اثرات بنزین آشنا شدید، می‌توانیم برویم سر اصل مطلب.
در اوایل دی ماه امسال، برنامه‌ای از تلویزیون پخش شد كه نشان می‌داد بازرسان به پمپ بنزین¬ها مراجعه می‌كنند. مثلاً 20 لیتر بنزین در گالن می‌خرند، بعد خودشان را معرفی می‌كنند و ضمن نشان دادن گالن‌های مندرج به صاحب پمپ‌بنزین، نشان می‌دهند كه به جای 20 لیتر، 18 لیتر بنزین فروخته است (كم‌فروشی كرده است.)
با دیدن این برنامه، مردم لب به سخن می‌گشایند و در دل از دقت مسوولان برای احقاق حقوق عامه، قدردانی می‌كنند. كه البته جای قدردانی هم دارد و باید با آن معدود از پمپ‌بنزین‌هایی كه كم‌فروشی می‌كنند، برخورد قانونی شود.
اما آیا در این كشور كسی هم هست كه با مسوولانی كه بنزین غیراستاندارد با خاصیت تبخیری بسیار تولید و عرضه می‌كنند و باكشان هم نیست كه چه بر سر مردم، محیط زیست و اقتصاد كشور می‌آید، برخورد كند؟
كسی هست از وزارت نفت و سازمان حفظ محیط زیست و سایر وزارتخانه‌ها و سازمان‌های مسوول بپرسد چرا چهار سال است میزان تبخیر بنزین در ایران آنقدر زیاد شده است كه در تصور نمی‌گنجد و چرا نفت گاز (گازوییل) كه اصولاً خاصیت تبخیری ندارند، در ایران خاصیت تبخیری هم پیدا كرده است؟!
سابقه شروع تبخیر نفت گاز و افزایش میزان بنزین به پیش از زمستان سال 1377 و به استان فارس (یك استان گرمسیر) بر می‌گردد. صاحبان پمپ‌بنزین‌ها متوجه شدند میزان كسری بنزین‌ پمپ آنها به مقدار قابل ملاحظه‌ای بالا رفته و بابت نفت گاز هم با كسری مواجه هستند. شاید آنان نخست به كارگران خود سوءظن پیدا كرده باشند، اما به هرحال ادامه كسری‌ها و كنترل كار كارگران بالاخره آنان را متوجه این واقعیت كرد كه علت را باید در جای دیگری جستجو كرد. این جستجوها نشان داد كه عیب از محصول است، یعنی از بنزین و نفت و گاز.
از همین زمان، یك سلسله مكاتبات و پی گیری‌ها آغاز شد كه هنوز هم ادامه دارد.
پس از فارس، نوبت سایر استانها بود كه پمپ بنزین دارهایشان متوجه كسری فاحش بنزین و پدیده نو ظهور تبخیر نفت گاز شوند.
سیل نامه‌ها از پمپ‌بنزین‌های سراسر كشور به سوی هیأت مدیره كانون انجمنهای صنفی صاحبان جایگاههای اختصاصی سراسر كشور سرازیر شد. صاحبان پمپ‌بنزین‌ها از طریق ادارات منطقه‌ای شركت ملی پخش فرآورده‌های نفتی و كانون انجمن‌های صنفی از طریق مدیریت اصلی شركت ملی پخش فرآورده¬های نفتی و مقامات وزارت نفت، پی‌گیر موضوع شدند.
برای پی بردن به سابقه امر، از میان صدها نامه و عریضه، دو نامه را در زیر منعكس می‌كنیم:
به: مدیریت محترم عملیات
از: منطقه فارس
موضوع: كمبود جایگاههای شركتی و اختصاصی  
سلام علیكم
احتراماً باستحضار میرساند پیرو نامه‌های 5103/816 و 6102/816 به ترتیب تاریخهای 1/9/78 و 20/10/78 جایگاههای شیراز بعلت كسری آوردن متوالی كه آن را ناشی از بنزین موتور و نفت گاز تولیدی شیراز میدانند كراراً مراجعه و گله‌مند هستند این منطقه از طریق سیستم بازرسی و عملیاتی كنترل لازم و راهنمایی لازم بعمل آمده، نتیجه حاصل نگردیده است.
نامبردگان متقاضی مراجعه حضور ]ی[ جنابعالی جهت بیان مشكلات خود هستند تقاضا دارد كه جهت رسیدگی وضع آنان اقدام معمول گردد. ضمناً جایگاههای شركتی هم دچار كمبود می‌شوند.
پیشنهاد می‌گردد فرد مطلع جهت رسیدگی محلی به منطقه اعزام و رسیدگی مبذول گردد از مساعدتی كه می‌فرمایید قبلاً سپاسگذاری مینماید.
عیدی محمد فرامرزی 

......................................................................................

تاریخ 8/5/1379- شماره 79/308

بسمه تعالی

جناب آقای مهندس آقابابایی

مدیر عامل شركت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران

با سلام

احتراماً پیرو نامه‌های متعدد تقدیمی و مذاكرات در جلسات با مسوولان محترم در مورد تبخیر و كسریهای غیرمتعارف كه ظرف یكسال و نیم¬گذشته پدید آمده و همچنان ادامه دارد و ضرر و زیان هنگفتی را بر جایگاهها تحمیل نمود و ضمن از بین بردن نقدینگی، برخی از جایگاهها را نیز با ورشكستگی مواجه نموده است روزانه دهها شكایت از صاحبان اماكن عرضه به دفتر انجمن واصل می‌شود ولی با گذشت بیش از 20 ماه از بروز این پدیده مهم و حساس هنوز هیچگونه پاسخی داده نشده و هیچ اقدام عینی و مثبتی صورت نگرفته است جز آنكه فقط انجام بازرسی و بررسی و تحقیق را اعلام داشته‌اند كه نتایج همگی تا آنجا كه پیگیریهای انجمن نشان می‌دهد مثبت و حاكی از وجود كسریهای زیاد و غیرمتعارف بوده است لذا همكاران ما منتظر اقدامی عملی هستند تا از زیان فاحش آنان جلوگیری نماید و درد آنان چاره شود چه اگر مدتی دیگر بگذرد جایگاهها با بحران مالی مواجه و قادر به ادامه فعالیت نخواهند بود. مستدعی است مقرر فرمایید هر چه زودتر نظر و نتایج و اقدامات بعمل آمده را اعلام فرمایید تا به اطلاع كلیه اعضا رسانیده شود.

با آرزوی توفیق و سلامت با تقدیم احترام- ناصر رییسی فرد رییس هیات مدیره كانون انجمنهای صنفی جایگاههای اختصاصی كشور  

كنار باك خودرویتان بایستید و نفس بكشید!

من و شما وقتی از نزدیك پمپ‌بنزین می‌گذریم، (مخصوصا در فصول گرم سال) بوی تند گازهای مختلفی را استشمام می‌كنیم. وقتی قصد بنزین زدن داریم، اگر مریض یا ضعیف باشیم، بی‌آنكه متوجه شویم احساس ضعف و سرگیجه می‌كنیم و اگر هم متوجه شویم، آن را به حساب بنزین‌هایی كه از لوله خروجی پمپ‌ها چكه چكه یا شرشر یه زمین می‌ریزد، می‌گذاریم، در حالی كه قسمت عمده این گازها حاصل تبخیر بنزین یا نفت گاز است.

استاندارد تبخیر بنزین در ایران 5/4 در هزار برای پمپ‌بنزین‌ها تعیین شده است در حالی كه میزان تبخیر اكنون به چند برابر رسیده است. ما از زبان فرد مطلع و موثقی شنیدیم كه می‌گفت: تا قبل از این پیشرفت شگفت‌انگیز(!) میزان تبخیر بنزین در پمپ‌بنزین‌های منطقه شمیران در بهمن ماه 5/1 در هزار بود و اكنون به 5/6 در هزار رسیده است. حال حساب كنید میزان تبخیر را در پمپ‌بنزین‌های واقع در مناطق گرم و در فصل تابستان.

تبخیر بنزین و نفت گاز فقط منحصر به پمپ‌بنزین‌ها نیست. از زمان خروج بنزین و نفت گاز از كاتالیزورهای پالایشگاهها تا زمانی كه این بنزین یا نفت گاز در كاربوراتور خودرو به مرحله احتراق می-رسد، تبخیر می‌شود.

پی گیری‌ها نشان داد از زمان بارگیری یك تانكر 20 هزار لیتری تا زمان تخلیه آن در انبارهای پمپ-بنزین حدود 300 لیتر بنزین تبخیر می‌شود. ما نمی‌دانیم بنزین و نفت گاز پس از خروج از كاتالیزورها و انبار شدن در منابع اصلی، چند روز در این منابع می‌مانند و چند درصد یا چند در هزار این دو ماده سوختی در این مرحله تبخیر می‌شود. امكان دسترسی به این رقم فقط در صورتی میسر خواهد بود كه مسوولان پالایشگاه‌ها خود آمار واقعی را ارایه دهند.

از سوی دیگر، پس از انتقال نفت گاز یا بنزین به باك خودرو، تا زمانی كه به مرحله اشتعال در كاربوراتور برسد، این تبخیر همچنان ادامه دارد. اگر باور ندارید، مخصوصا در تابستان نزدیك باك خودروی خود بایستید و بو بكشید تا متوجه شوید. انگار در پمپ‌بنزین‌های ایران قبل از سال 1377 ایستاده‌اید!

علت این تبخیر شدید هنوز مشخص نشده است. اما تحقیقات ما نشان داد كه وظیفه شناسی یك صاحب منصب وزارت نفت موسوم به آقای چشم آذر كه رییس بازرسی شركت ملی پخش فرآورده‌های نفتی است، سبب شده مدیریت وزارت نفت نتواند واقعیت شدید و خطرناك بنزین را نادیده بگیرد و لذا پژوهشگاه صنعت نفت را مامور كرده‌اند در این زمینه تحقیق كند و نتیجه را گزارش دهد. ولی تا زمانی نگارش این سطور هنوز از نتیجه آن تحقیقات خبری منتشر نشده است.

تایید ضمنی

در روز چهارشنبه، 12 دیماه جاری، همایش یك روزه‌ای با شركت گروهی از مقامات وزارت نفت و صاحبان پمپ‌بنزین‌های سراسر كشور در تهران تشكیل شد كه واكاوی دقیق مذاكرات انجام شده در آن، ما را به تایید ضمنی افز‌ایش تبخیر بنزین و آغاز تبخیر نفت گاز مواجه می‌كند. گر چه آقای كشكولی مدیر عملیات شركت پخش این نكته را مطرح كرد كه كسری بنزین در پمپ‌بنزین‌ها، طی سالهای اخیر می‌تواند از نشت بنزین در مخازن هم ناشی شود، اما مذاكرات بعدی، این نظریه را با تردید مواجه كرد.

ایشان متذكر شد كه طی سالهای اخیر برای كاهش آلودگی هوا، پالایشگاهها برای اكتان‌سازی، ماده MTV را جایگزین تترا اتیلن سرب كرده‌اند كه هر چند تأثیر قابل ملاحظه‌ای در كاهش آلودگی هوا داشته است اما در صورت نشت بنزین و ورود آن به سفره آب‌های زیرزمینی، ماده MTV با آب‌های زیرزمینی مخلوط می‌شود كه برای انسان و محیط زیست بسیار خطرناك است.

آقای كشكولی در پاسخ به اعتراض صاحبان جایگاههای اختصاصی، در مورد تبخیر سایر فرآورده‌های نفتی، مانند نفت گاز گفت كه در این باره اقداماتی صورت گرفته است. وی درباره دمای بالای بنزین به هنگام تحویل و انقباض (تغلیظ) آن در مخازن خنك زیرزمینی گفت: هر چند قرار است بنزین در دمای 60 درجه فارنهایت به جایگاهها تحویل گردد ولی در حال حاضر گاهی فرآورده نفتی در دمایی بالاتر از 60 درجه فارنهایت تحویل می‌گردد كه در نتیجه آن در مخزن مقداری از حجم آن كاسته می‌شود. اما همین بنزین به هنگام تحویل و گردش در لوله و داخل تلمبه تقریباً به همان درجه حرارت ابتدایی، عرضه می‌گردد و بنابراین، آن كاهش حجم مرتفع می‌گردد.

آقای زارعی پور، كارشناس عملیات شركت نفت هم تبخیر فرآورده‌های نفتی در مخازن را ناشی از چند علت دانست و گفت: از جمله این علت‌ها، خلاء موجود در مخازن بنزین است چنانكه هر چه سطح فرآورده در مخزن اصلی پایین تر رود خلاء داخل مخزن تشدید و به همین علت میزان و سرعت تبخیر بیشتر می‌شود و هم اكنون در پالایشگاه‌ها برای رفع این مشكل مخازن یا سقف شناور نصب شده است.

آقای زارعی بالا بردن دمای جوش این فرآورده‌ها را از جمله اقدامات انجام شده ذكر و اضافه كرد: در پالایشگاه¬های كشور تلاش بر این است كه عوامل تبخیر كننده بنزین كاهش یابد اما در این باره مشكلات زیادی هم وجود دارد كه از جمله آن وجود خودروهایی مانند پیكان است كه هنوز هم از سیستم كاربراتوری (تزریق بخار بنزین در سیلندر) در مقابل انژكتوری (پاشیدن پودر بنزین در سیلندر) سود می‌جوید و تا هنگامی كه این خودروها وجود داشته باشد، بالا بردن نقطه جوش بنزین از 36 درجه به 60 درجه كه نقطه تبخیر را هم افزایش می‌دهد، چندان امكان‌پذیر نیست.

ایشان همچنین گفت: همانگونه كه آقای كشكولی هم اشاره كردند شركت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران تصمیم گرفت مرجع سومی را برای اندازه‌گیری میزان تبخیر فرآورده‌های نفتی به خدمت بگیرد كه بر این اساس، به درخواست این شركت پژوهشكده صنعت نفت، طی یك سال گذشته تحقیقات مفصلی را در این خصوص انجام داده كه قرار است رقم دقیق میزان قابل پذیرش برای تبخیر بنزین در جایگاه‌ها از سوی این گروه تحقیقاتی اعلام گردد.

میزان تبخیر بنزین در ایران از چند سال قبل به چند برابر حد مجاز رسیده است. عناصر حاصل از این تبخیر، عامل بیماری‌های كشنده و تخریب‌كننده محیط زیست است. اما كسی صدای این قضیه را در نیاورده است.

مسوولیت سازمان حفاظت محیط زیست

مقامات دولتی، آمارهای مختلفی از افزایش مصرف مواد سوختی (مخصوصاً بنزین) در كشور ارایه می‌كنند و رسانه‌های ما نیز همان آمارها و سركوفت زدن‌ها را بدون تحقیق انتشار می‌دهند.می‌گویند مصرف بنزین در ایران بیش از سایر كشورها است. می‌گویند دولت همه ساله صدها میلیارد تومان بابت بنزین و نفت گاز یارانه میدهد،می‌گویند ما ملت اسراف كاری هستیم و ...

آن‌ها می‌گویند، ما دست‌اندركاران رسانه‌ها نیز باورمان می‌شود و نمی‌رویم در این زمینه تحقیق كنیم، چرا از لوله‌های خروجی پمپ‌بنزین‌های منصوب در جایگاهها، شرشر بنزین می‌ریزد، یا بنزین از باك پس می‌زند و همواره زمین پمپ‌بنزین‌های كشور خیس از بنزین است؟ اگر برویم و تحقیق كنیم، متوجه می‌شویم تهیه، تولید و توزیع دستگاه‌ها پمپ‌كننده بنزین و سایر مواد سوختی هم در انحصار یك شركت بخصوص است كه پمپ‌هایی بافناوری قدیمی تولید می‌كند. گردن این شركت هم آنقدر كلفت است كه تمام كوشش‌ها برای وارد كردن پمپ‌های بهتر و كارآتر را عقیم كرده است.

سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان نگهبان مسوول سلامت زندگی ما و محیط زیستمان، زمستان‌ها كه با پدیده وارونگی هوا مواجه می‌شویم. ستاد بحران تشكیل می‌دهد و هزار و یك توصیه توأم با گوشه و كنایه به شهروندان وظیفه‌شناس(!) ارایه می‌دهد. اما همین سازمان نه درباره ادامه ساخت خودروهایی با فناوری منسوخ چهار دهه پیش و خودروهایی كه وسیله نقلیه باركش است، اما به صورت خودروی سواری با چند برابر قیمت و با مصرف 24 لیتر بنزین در صد كیلومتر به مردم تحمیل می‌شود، كلامی اظهار نظر نمی‌كند.

خودروهای منسوخ را به مردم با چند برابر بها می‌فروشند، بنزین و نفت گاز با تبخیر بالا عرضه می‌كنند و آن وقت به مردم هم سركوفت می‌زنند كه شما اسراف كار هستید و منابع اصلی را هدر می‌دهید! مردم را اسراف كار معرفی می‌كنند تا سوء مدیریت خود را كه به صورت تبخیر میلیاردها تومان فرآورده‌های نفتی بروز می‌كند، پنهان سازند.

بر اساس قانون مربوط به وظایف سازمان حفاظت محیط زیست، مسوول اصلی در مورد محیط زیست و آلودگی‌هایی كه سلامت انسان، حیوان، گیاه و به طور كلی اكوسیستم را به خطر می‌اندازد، سازمان حفاظت محیط زیست است. بنابراین جا دارد از خانم معصومه ابتكار، ریاست این سازمان بپرسیم در مقابل پدیده خطرناك تبخیر غیراستاندارد بنزین و نفت گاز در چهار سال گذشته چه كرده‌اید؟ اصولاً از این ماجرا خبر دارید؟