امیرهادی انواری در وبلاگش می نویسد:
به تابستان برگردیم، در میان امواج پیاپی اخبار جدید، یك خبر مربوط به بازار تلفن همراه می بود. تیرماه این تیتر مورد توجه قرار گرفت:«واكنش بازار به اخبار سیاست: فروش نوكیا نصف شد» در بدو انتشار خبر، نقدهای زیادی مطرح شد و جامعه فارسی زبان با دیده شك به آن نگاه می كند. روزنامه اعتماد ملی در گزارش خود علت این امر را انتشار اخبار فروش دستگاه های خاصی به ایران عنوان كرد. در عین حال وجهه خاص واردكننده اصلی نوكیا به ایران نیز موجب قوت گرفتن این گمانه زنی شد.
احمد ابریشمچی
حالا در آستانه زمستان هستیم، تنها یك فصل دیگر تا پایان سال باقی مانده است. نگاهی به مجموعه حجم واردات از فنلاند، زادگاه نوكیا نكاتی جالبی به همراه دارد. در سال ۸۷ ارزش مجموع واردات از این كشور ۱۸۴ میلیون و ۹۰۰ هزار دلار بوده، اما از ابتدای امسال تاكنون، تمام حجم واردات تنها ۶۴ میلیون و ۹۰۰ هزار دلار بوده است. این یعنی بیش از ۱۲۰ میلیون دلار كاهش واردات از این كشور.
آقای نوكیا فقط در زمینه واردات و تجارت فعالیت نمی كند، ابریشمچی در امور خیریه هم فعالیت هایی داشته است. از آن جمله می توان به پذیرایی از مهمانان در تمام طول سال در ویلاها و مهمانسراها در شمال و مشهد، اشاره كرد. همان چیزی كه یكبار مورد نقد و حمله شدید روزنامه كیهان نسبت به او شد.
بدون شك اگر نقش شركت نوكیا را از اقتصاد فنلاند حذف كنید، چیز زیادی از آن نخواهد ماند. نوكیا، فنلاند، واردات، ایران كه كنار هم بنشینند یك نام فامیل را كم دارند، «ابریشمچی» و در راس آن «احمد ابریشمچی» شركت ایراتل و از اولین واردكنندگان تلفن همراه به ایران. كسی كه بعدها به سمت واردات سایر اقلام مرتبط با صنعت مخابرات روی آورد و البته موسس و گرداننده اصلی خیریه امام هشتم(ع) نیز به شمار می رود.
شخصی كه در برخی از مطبوعات از او با عنوان «الف.الف» یاد می شود و البته بعضا حاشیه های سیاسی و امنیتی نیز داشته است. البته او هرگز در صدد رد یا تایید این حاشیه ها برنیامده است.
ابریشمچی و مادرش
واضح است كه حجم عمده واردات ایران از فنلاند كه قلاب یا نخ ماهیگیری نیست! دو قلم كالای صدر نشین (از نظر ارزش)وارد شده از فنلاند در سال ۸۸ عبارت است از: «سایردستگاههابرای سیستم های كاریر یا عددی باسیم بجز كارت مودم داخلی» و «دستگاههای گیرنده ، فرستنده تلفن همرا ه به ا ستثای (۱+۱+۱)BTS»
در سال ۸۷ نیز دو قلم كالای صدر نشین عبارت است از: «دستگاههای گیرنده ، فرستنده تلفن همرا ه به ا ستثای (۱+۱+۱)BTS» و «دیسك برا ی سیستم های قرا ئت لیزری برای پدیده پخش غیرا ز صدا یا تصویر»كاهش ارزش واردات از كشور فنلاند كه اصلی ترین صادراتش به ایران چنانكه پیش از این نیز آمد اقلام مورد استفاده در صنعت مخابرات است به خوبی نشان میدهد كه حجم مبادلات تجاری دو كشور در سال ۸۸ نسبت به سال ۸۷ كاهش چشم گیری داشته است.
الف.الف كیست؟
احمد ابریشم چی ، متولد سال ۱۳۱۷ قم از كسانی است كه در واردات تلفن همراه و وسایل جانبی و دستگاه های مخابراتی یكی از چهره های شاخص در ایران به شمار می رود. همه نام او را در كنار ایراتل، نوكیا میشناسند.
آقای نوكیا فقط در زمینه واردات و تجارت فعالیت نمی كند، ابریشمچی در امور خیریه هم فعالیت هایی داشته است. از آن جمله می توان به پذیرایی از مهمانان در تمام طول سال در ویلاها و مهمانسراها در شمال و مشهد، اشاره كرد. همان چیزی كه یكبار مورد نقد و حمله شدید روزنامه كیهان نسبت به او شد.
در هفته اول اسفندماه سال ۸۵، و در جریان فرار شهرام جزایری، حسین شریعتمداری در یادداشتی به بررسی احتمال دست داشتن برخی از افراد در فرار شهرام جزایری میپردازد كه به دلایلی از سوی برخی از افراد حمایت میشدند. در این یادداشت نامی از این افراد برده نمیشود و تنها به اشارتی از محلها و مكانها اكتفا میشود. ماجرای جزایری و حامیان او مسكوت میماند تا فروردین همین امسال.
در ۲۲ فروردین سال ۸۸ حسین شریعتمداری در شماره ۱۹۳۳۲ در ستون «یادداشت روز» سرمقالهای به امضای خود تحت عنوان «آنجا چه خبر است؟» نگاشت كه تامل برانگیز بود و به موارد مورد ابهام در پرونده جزایری اشاره داشت. نامبرده در بندهفتم این یادداشت نوشته: كاش برخی از مسئولان محترم دستگاه قضایی به جای آنكه گذران اوقات فراغت خود – كه متاسفانه خیلی هم زیاد هست! – به نقاط خوش آب و هوای كشور رفته و در خانههای اشرافی كلان سرمایهداران جا خوش كنند، بخشی از وقت خود – بخوانید وقت متعلق به ملت- را نیز صرف رسیدگی به امور قضایی بر زمین مانده مردم و بررسی هویت برخی از مدیران این دستگاه میكردند ـ البته به عنوان وظیفه خویش نه منت به مردم.
مثلا چرا تعطیلات نوروزی را در باغ رویایی! و چند ده هكتاری آقای «الف» – در منطقه خوش آب و هوای شمال سپری كرده و در ویلاهای آنچنانی و اشرافی این كلان سرمایهدار لم دادهاند؟ كه خدای نخواسته مجبور باشند بهای این «لم دادن»ها را از كیسه ملت هزینه كنند؟!
با توجه به اینكه این مدیر در یكی از شهرهای شمالی كشور، املاك زیادی دارد، برخی از منابع معتقد بودند احتمالا منظور شریعتمداری از «الف.الف» همان مدیر شركت ایراتل است.آیا این گمانه درست است؟ احمد ابریشمچی بنیانگذار یك صندوق قرض الحسنه نیز به حساب می آید.
البته همه اینها یك طرف، وجهه ابریشمچی در واردات تلفن همراه به كشور طرف دیگر. شاید تمام این موقعیت از همان وجهه ابریشمچی به عنوان تاجری موفق در واردات تلفن همراه برآمده باشد.
نوكیا در ایران
یك دهه بعد از ظهور تلفن همراه در جهان در سال ۱۳۶۷ وزارت پست و تلگراف سابق اقدام به طراحی تلفن سیار كرد و با یك تجدید نظر در این طرح در سال ۱۳۷۲ تجهیزات آن خریداری شد و در مرداد ماه ۱۳۷۳ فاز اول این طرح به ظرفیت صد هزار شماره ایجاد شد.
طی سالهای ۱۳۷۳ تا اوایل ۱۳۷۴ تعداد متقاضیان تلفن همراه بیشتراز ۱۵۰۰ نفر نبود. اما از همان ابتدا، نام نوكیا با تلفن همراه در ایران پیوند خورده بود چراكه اولین گوشیها در ایران نوكیا بود و همچنان، نوكیا بیشترین سهم را در گوشیهای بازار ایران دارد.
نوكیا، یكی از بزرگترین تولیدكنندگان تلفن همراه در جهان است كه در سال ۱۸۶۵ میلادی در جنوب غربی فنلاند كار خود را با تولید كاغذ آغاز كرد و در سالهای بعد با تولید لاستیك و كفش، قطعات صنعتی، كتهای بارانی و كابلهای مخابراتی ادامه داد.
تا در سال ۱۹۸۲ و با صنعتی شدن این شركت و قرار گرفتن آن در خط تولید ارتباطات راه دور telecommunications موفق شد، اولین تلفن همراه خود را با وزنی حدود ۸/۹ كیلوگرم با قابلیت استفاده در اتومبیل طراحی و روانه بازار كند تا نام نوكیا را در این صنعت جهانی كند.
در حال حاضر نیز نوكیا با بیش از ۲۶ سال سابقه در تولید تلفن همراه عنوان پر فروشترین برند را در جهان به خود اختصاص داده و طبق آخرین آمار به دست آمده در تاریخ ۲۰ مه ۲۰۰۸، این شركت حدود ۵۰ درصد از سهم شاخص جهان، ۵۵ درصد از سهم شاخص آسیا و ۳۸ درصد از سهم شاخص ایران را در اختیار داشته و صدرنشین جدول پرفروشترین برند تلفن همراه جهان در سال ۲۰۰۷ و چهار ماهه نخست سال ۲۰۰۸ شناخته شده است.
شایعه فروش ابزار خاص به ایران
اواخر بهار امسال كه ناآرامی ها در كشور به اوج خود رسیده بود، خبری مبنی بر اعتراف نوكیا به فروش برخی از سیستم های مخابراتی به ایران منتشر شد. به نقل از برخی خبرگزاریها شركت مخابراتی نوكیا-زیمنس (NSN) فروش تجهیزات شنود مكالمات تلفن همراه به ایران را تایید كرد، سخنگوی این شركت گفت: «بخشIntelligent Solutions كه تا ماه مارس سال جاری بخشی از شركت نوكیا- زیمنس بود، نسخه محدود شده محصولی با نام Monitoring Centre را در نیمه دوم سال ۲۰۰۸ به ایران فروخته است.»
بن روم توضیح داد: «امكانات محصول مذكور به كاربران آن اجازه میدهد رویایمیل، تماسهای تلفنی، پیامهای متنی، پیامهای ارسال شده توسط ابزارهایی مانند یاهو مسنجر و شبكههای اجتماعی مانند فیس بوك «شنود قانونی» داشته باشند.» همین اظهارنظر كافی بود تا در كنار خبر افشای تولیدكننده فناوری ایجاد پارازیت در امواج شبكههای ماهوارهای، نسبت به تولیدكننده اینگونه فناوریها كه آنها را به صورت مخفیانه به ایران فزروخته بودند واكنش نشان داده شود. هنوز مردم ایران كه اكثرشان مكالمات خود را با گوشیهای نوكیا انجام میدادند در بهت بودند و این خبر را كاملا باور نكرده بودند.
بعد از اینكه سخنگوی شركت فنلاندی – آلمانی «نوكیا زیمنس» فروش تجهیزات پیشرفته شنود تلفن را به ایران در سال ۲۰۰۸ تایید كرد، چارلز شامر سناتور دموكرات مجلس سنای آمریكا به همراه سناتور جمهوریخواه لیندسی گراهام در پی ارائه طرحی برای تصویب در سنا برآمدند كه به موجب آن شركتهایی كه به دولت ایران ابزار پیشرفته شنود مكالمات تلفنی و كنترل فضای وب را فروختهاند در آمریكا مورد تحریم قرار بگیرند.
این دو مدعی شدند دلیل ارائه این طرح خود را متوقف كردن گردش آزاد جریان اطلاع رسانی از سوی دولت ایران در پی اعتراضات مردمی به نتایج اعلام شده پس از انتخابات ریاستجمهوری میدانند. روزنامه آمریكایی وال استریت ژورنال در آخرین هفته خردادماه با چاپ گزارشی نوشته بود كه دولت ایران تجهیزات پیشرفتهای برای شنود مكالمات تلفنی و كنترل ارتباطات اینترنتی شهروندان خود از شركت سازنده تجهیزات ارتباطی فنلاندی – آلمانی «نوكیا زیمنس» خریداری كرده است.
روزنامه گاردین نیز در تابستان امسال، مدعی شد كه استقبال از مطرح ترین برند گوشی تلفن همراه در ایران یعنی نوكیا به طرز چشم گیری كاهش یافته است.
نوكیاهای ایرانی
چه كسانی نوكیا را به ایران آوردند. نوكیا تنها تولید كننده گوشی است كه در ایران دفتر دارد. نهتنها گوشی، بلكه سایر تجهیزات مخابراتی نوكیا كه بیشتر در زیرساختها مورد استفاده است در ایران مورد استفاده قرار میگیرند. یكی از نامهایی كه با نوكیا در ایران پیوند خورده است، «ایراتل» است.
در روزهای اخیر، همزمان با جدی شدن بحث گوشیهای ساخت نوكیا، گمانهزنیها برسر اینكه ارتباط نوكیا با ایران از چه طریقی است نیز قوت گرفته است. از طرف دیگر، استفاده از شنودهای پیشرفته و امكانات امنیتی جدید در داخل شركت ایراتل، دستاویزی برای كسانی شده است كه واردكننده این دستگاهها چه كسی است؟
از طرفی بعد از اینكه تعرفههای واردات گوشیهای تلفن همراه تغییر كرد، طی سالهای گذشته، ایراتل به جای واردات گوشیهای تلفن همراه و خدمات تعمیرات آن، بیشتر به سمت نصب آنتنها و تجهیزات مخابراتی رفته است. این شركت از اولین شركتهایی بود كه اقدام به واردات گوشی تلفن همراه و خدمات پس از فروش در ایران كرد اما علاوه بر این، نام مدیر شركت بعضا در مباحث سیاسی دیده میشود.
ابریشمچی در خیرات، ابریشمچی در قرض الحسنه، ابریشمچی در پذیرایی از میهمانان در املاك وسیع و… ابریشمچی همه جا هست، اما این همه جا بیشك ارتباط قویی با ابریشمچی و نوكیا دارد.