با گذشت 16 سال از زمان چینش كابینه دولت ششم جمهوری اسلامی، «آینده»، در گزارشی اختصاصی، روند شكل‌گیری این كابینه را بر اساس خاطرات سال 72 آیت‌ا... هاشمی رفسنجانی تشریح می‌كند.

این كابینه پس از دولت اول هاشمی رفسنجانی و آغاز طرح تعدیل اقتصادی و نیز همزمان با قدرت گرفتن جناح راست پس از انتخابات مجلس چهارم همراه شده كه به دلیل برخی مسایل، رئیس‌جمهور وقت، سه تن از وزرای خود را تغییر می‌دهد.

در این گزارش كه با گزینش موارد مربوط به تشكیل كابینه از روزنوشت‌های مرداد ماه سال 1372 هاشمی آماده شده، مشخص می‌شود چه رایزنی‌هایی با وزرا، نمایندگان مجلس و حتی عالی‌ترین مقام نظام در این‌باره انجام شده است.

پیشنهاد و نامه نمایندگان برای وزیر كشور شدن باهنر، طرح فلاحیان به عنوان گزینه وزارت كشور و در خواست عبدا... نوری برای معرفی به مجلس حتی در صورت عدم رأی مجلس، از نكات جالب این گزارش است.

یك نكته جالب هم شاید عدم مخالفت هاشمی با حذف آقازاده، فروزش و غرضی، وزرای نفت، جهاد سازندگی و پست و تلگراف بوده كه آن‌ها را نگران كرده و باعث دفاع محكم‌تر رئیس‌جمهور وقت از آن‌ها شده است.

با این حال، عدم اعتماد غیرمنتظره مجلس با وزارت مرحوم محسن نوربخش باعث شده كه رسانه‌های خارجی، آن‌را نشانه مخالفت مجلس با رویكرد اقتصادی دولت بدانند و پس از پیشنهاد دكتر حبیبی و علی لاریجانی، هاشمی در همان روز معاونت اقتصادی برای دولت تشكیل داده و نوربخش را به آن سمت منصوب كرده است.

دوشنبه 4  مرداد 1372

گروه نمایندگان چپ مجلس آمدند. حدود شصت نفر بودند، آقای هاشمیان به نمایندگی آن‌ها حرف زد و اظهار حمایت ازتصمیمات من نمودند.

به امید این‌كه افرادشان كمتر حذف شوند و روی آقای معین و آقای نوری تأكید داشتند. گفتم در حال بررسی هستیم و هنوز تصمیم نهایی اتحاذ نشده، آماده بررسی پیشنهاداتم.

آقایان مودی كرمانی، عسكر اولادی، پرورش، نبوی و باهنر آمدند.

درخواست‌هایشان برای حذف و جایگزینی در كابینه در جهت تقویت خط راست را گفتند؛ جواب‌هایم كلی بود. امیدوارشان كردم و قول مشخص ندادم.

چهارشنبه 6

آقای دكتر معین آمد. درباره احتمال عدم رأی اعتماد مجلس به ایشان صحبت شد؛ معتقد است در مجلس رأی دارد و مشكلاتش را با شورای عالی انقلاب فرهنگی و سازمان برنامه و... گفت و قرار شد مذاكره با دكتر حبیبی داشته باشیم.

آقای كازرونی آمد برای همین مذاكره و گفت اگر معلوم باشد كه در مجلس رأی ندارد، حاضر نیست معرفی شود. خیلی خوب برخورد كرد. تحت تأثیر روحیه خوبش قرار گرفتم و حتی جانشین‌های احتمالی خود را نیز گفت.

آقای نوری آمد. در همین باره حرف زدیم معتقد است كه در مجلس رأی دارد و ترجیح می‌دهد كه معرفی شود، حتی اگر احتمال رأی نیاوردن قوی باشد و گفت رد شدن از طرف مجلس را ترجیح می‌دهد بر عدم معرفی از سوی من ادامه مذاكره به بعد موكول شد.
جمعی از نمایندگان تهران آمدند. خواستار تعویض زیاد در كابینه بودند

و به خصوص از وزرای اقتصادی گفتند كه برخورد تندی با آن‌ها كردم و گفتم موفقیت‌های عمده اقتصادی‌مان از آن‌هاست و از شجاعت آن‌ها كه در آن زمان آلوده به جو افراطی و شعاری، تعدیل اقتصادی را مطرح كردند و اجرا نمودند، تمجید كردم. توقع چنین برخوردی نداشتند. عقب‌نشینی كردند.

یكشنبه 10

شب، آقای خامنه‌ای مهمانم بودند. درباره سفرشان به آذربایجان و كابینه و... مذاكره كردیم، شب در دفترم خوابیدم.

سه‌شنبه 12

5/8 به دفترم رسیدم. نزدیك 9 به دفتر رهبری رفتیم برای شركت در مراسم تنفیذ ریاست‌جمهوری. قبلاً روسای سه قوه را به جلسه فرستادند و وقتی كه جلسه آماده شد، من و آقای خامنه‌ای وارد شدیم.
تشریفات رسمی سرود و قرآن و گزارش وزیر كشور و قرائت متن حكم توسط احمدآقا، دادن حكم توسط رهبر و صحبت من و سرانجام صحبت مفصل رهبری و ختم. جلسه مجموعاً منظم‌تر از گذشته بود.
به دفترم برگشتم. آقای ناطق نوری آمد برای مشاوره درباره كابینه.

آقای جهرمی استاندار فارس آمد و با توجه به مخالفت نمایندگان زیادی از مجلس با وزارت آقای نوری پیشنهاد آقای فلاحیان را برای وزارت كشور داشت.

چهارشنبه 13

آقای فلاحیان آمد راجع به وزارت اطلاعات و وزارت كشور مذاكره كردیم. نامه‌ای با یك‌صد و هشتاد و هشت نفر از نمایندگان مجلس رسید كه آقای باهنر را پیشنهاد كرده بودند برای وزارت كشور و بلافاصله پیام چند نفر از امضاكنندگان رسید كه گفته‌اند به خاطر رودربایستی امضا كرده‌اند و موافق نیستند.

پنج‌شنبه 14

آقای خزعلی آمد تأكیداتی در خصوص بكارگیری چند نفر داشت. می‌گفت به سه نفر ارادت دارد: مرحوم بهشتی و اقای خامنه‌ای و من و همیشه دعا می‌كند.

یكشنبه 17

آقایان آقازاده و فروزش و غرضی اظهار نگرانی كردند و از احتمال مخالفت متمركز مجلسیان با آن‌ها به خاطر شایعه عدم مخالفت من با حذف. كه شایعه را تكذیب كردم و گفتم دفاع محكم خواهم كرد. در مجموع حالت افسردگی بر جلسه حاكم بود. چون اولین جلسه بعد از مشخص شدن وضع جدید است.
آقای فلاحیان آمد به دفتر، گزارش افغانستان و عراق را داد؛ شب آقای خامنه‌ای مهمانم بودند، درباره كابینه جدید و وضع نان صحبت كردیم.

دوشنبه 25

جمعی از نمایندگان شكایت كردند كه بخشی از نمایندگان راست از همفكرانشان كارت سفید وزرای مورد مخالفت خود را می‌گیرند كه نتوانند رأی مثبت به آن‌ها بدهند. به رئیس مجلس تذكر داد، گفت مانع این كار شده، ولی بالاخره این مسئله خلاف كشف شد كه باعث اخطار آئین‌نامه‌ای نمایندگان جناح مقابل شد.

ساعت 3 بعد از ظهر نتیجه رأی‌گیری اعلام شد. قبل از اعلام مهدی آمد و خبر افتادن دكتر نوربخش را داد و دكتر روحانی هم تلفنی خبر داد. برای همه مایه تعجب بود چون مخالفتی در مذاكرات با او نبود.
دكتر حبیبی و زنجانی آمدند. ناراحت بودند از سقوط نوربخش. پیشنهاد كردند كه به گونه‌ای جبران كنیم. معاونت رئیس‌جمهور در امور اقتصادی را راه جبران می‌دانستد و آقای زنجانی مسئولیت سازمان برنامه را پیشنهاد می‌كرد.

آقای لاریجانی تلفنی اطلاع داد كه تلویزیون بی.بی.سی بلافاصله خبر را نقل كرده و تحلیل روی آن گذاشته و پیشنهاد داشت كه من اقدام ضربتی در مورد او داشته باشم برای تغییر مسیر تحلیل‌ها. آقای نوربخش را خواستم. پس از مذاكره قرار شد حكم معاونت برای ایشان و سرپرستی برای آقای وهاجی، قائم‌مقام فعلی وزارت صادر شود. حكم‌ها صادر و اعلان شد.